Whois

Whois, İngilizce "who is" yani "kim" ifadesinden gelir ve alan adlarının ve IP adreslerinin kayıt bilgilerini sorgulamak için kullanılan protokolün ve veritabanlarının genel adıdır. 1980'lerden bu yana kullanılan whois sistemi, internetteki bir kaynağın kime kayıtlı olduğunu ve hangi kurumun yönettiğini öğrenmenin temel yoludur.

Bir whois kaydında genellikle şu bilgiler bulunur:

• Alan adının kayıt, güncelleme ve bitiş tarihleri,
• Kayıt firması (registrar) ve whois sunucusu,
• Alan adı sunucuları (name server),
• EPP durum kodları,
• Kayıt sahibinin, kişisel verilerin korunması kuralları izin verdiği ölçüde paylaşılan bilgileri.

Genel uzantılı alan adlarında kayıt verileri artık RDAP adlı daha yeni bir protokolle de sunulmaktadır; ancak "whois sorgulama" ifadesi her iki yöntem için de kullanılmaya devam eder. Kullanıcı açısından fark yoktur: alan adını yazar, kayıt bilgilerini okursunuz. R10.Net Whois aracı bu bilgileri Türkçe ve sade bir özetle gösterir.

Bir alan adının sahibini öğrenmenin ilk adımı whois sorgusudur. Alan adını Whois aracına yazdığınızda, kayıt sahibi bilgileri herkese açık paylaşılıyorsa ad, kuruluş, şehir, ülke ve e-posta raporun Kayıt sahibi bölümünde görünür.

Ancak 2018'de Avrupa'da GDPR'ın yürürlüğe girmesinden bu yana kayıt firmalarının büyük çoğunluğu bireysel kayıtlarda kişisel bilgileri gizliyor. Türkiye'de de KVKK ve TRABİS kuralları kişisel verileri koruyor. Bilgi gizliyse şu yollar izlenebilir:

1. Kayıt firmasının iletişim aracı: Birçok firma, alan adı sahibine kimliğinizi göstermeden mesaj iletebileceğiniz bir form sunar.
2. Sitenin kendisi: İletişim, hakkımızda ve gizlilik sayfaları genellikle işletme bilgilerini içerir. E-ticaret sitelerinde mesafeli satış sözleşmesi ve şirket bilgisi bulunması yasal bir zorunluluktur.
3. Kötüye kullanım bildirimi: Dolandırıcılık veya telif ihlali söz konusuysa ham whois çıktısındaki abuse adresine başvurabilirsiniz.
4. Hukuki süreç: Gerektiğinde mahkeme veya savcılık kararıyla kayıt bilgileri resmî olarak talep edilebilir.

Alan adının hangi firmadan alındığını whois raporundaki Kayıt firması satırı gösterir. Bu satırda yazan şirket, alan adının kaydedildiği ve yenilendiği registrar'dır. Alan adı başka bir firmaya transfer edildiyse güncel firma görünür.

Dikkat edilmesi gereken nokta şudur: Alan adının alındığı firma, sitenin barındırıldığı firma ve DNS sağlayıcısı üç farklı şirket olabilir. Örneğin alan adı bir kayıt firmasında, DNS bir CDN hizmetinde, site ise ayrı bir hosting firmasında olabilir. .tr uzantılarında kayıt firması satırında TRABİS veya yetkili kayıt kuruluşunun adı yer alabilir.

Hosting firması whois kaydında yazmaz; çünkü whois alan adının kaydını gösterir, sitenin hangi sunucuda çalıştığını göstermez. Barındırma firmasını bulmak için sitenin IP adresinden yola çıkmak gerekir.

1. IP adresini bulun: Site Analiz raporundaki Sunucu ve bağlantı bölümü sitenin IP adreslerini ve ters DNS kaydını gösterir. Ters DNS çoğu zaman barındırma firmasının adını içerir.
2. IP'nin sahibini sorgulayın: IP adresini IP Whois Sorgulama aracına yazdığınızda IP bloğunun hangi kuruma tahsis edildiğini görürsünüz; bu genellikle hosting veya veri merkezi firmasıdır.
3. Ters DNS kontrolü: IP Reverse DNS Sorgulama aracı, IP'ye bağlı ana makine adını ayrıca gösterir.
4. Name server'lara bakın: Whois'teki NS kayıtları bazen barındırma firmasının adını taşır; ancak bu yalnızca DNS'in nerede tutulduğunu gösterir.

Uyarı: Site bir CDN veya güvenlik hizmeti arkasındaysa IP adresi o hizmete ait görünür ve gerçek sunucu gizli kalır. Bu durumda dışarıdan hosting firmasını kesin olarak tespit etmek genellikle mümkün değildir.

Domain yaşını öğrenmek için alan adını Whois aracına yazmanız yeterlidir. Rapordaki Kayıt tarihi alan adının ilk kaydedildiği günü, Alan adı yaşı ise o tarihten bu yana geçen süreyi yıl ve ay olarak gösterir.

Yaşı yorumlarken bilmeniz gereken birkaç nokta vardır:

• Kesintisiz kayıt: Kayıt tarihi, alan adının o günden beri aralıksız kayıtlı olduğunu gösterir. Alan adı bir dönem boşa düşüp yeniden kaydedildiyse whois'teki tarih yeni kaydın tarihidir; önceki geçmiş görünmez.
• Transfer yaşı sıfırlamaz: Alan adı başka bir firmaya taşındığında kayıt tarihi değişmez.
• Sıralama etkisi: Google, alan adı yaşının tek başına bir sıralama avantajı olmadığını açıklamıştır. Eski bir domainin değeri, yaşından çok geçmişte kazandığı bağlantılar ve itibardan gelir.

İkinci el bir alan adı satın alacaksanız whois'e ek olarak geçmişte hangi içerikle yayın yaptığını internet arşivlerinden kontrol edin ve Google Ban Kontrolü ile Google'da sorunlu olup olmadığına bakın.

Whois'te kayıt sahibi bilgilerinin görünmemesi bir hata değil, kişisel verilerin korunmasına yönelik bilinçli bir uygulamadır. Bilgilerin gizlenmesinin üç yaygın nedeni vardır:

Kendi alan adınız için gizlilik isteyip istemediğinizi kayıt firmanızın panelinden ayarlayabilirsiniz. Kişisel adınıza kayıtlı alan adlarında gizliliği açık tutmak spam ve dolandırıcılık girişimlerini azaltır. Kurumsal sitelerde ise şirket adının görünmesi güven verebilir. Gizlilik açık olsa bile kayıt firmasındaki e-posta adresinizin güncel olması gerekir; yenileme ve transfer bildirimleri bu adrese gönderilir.

.tr uzantılı alan adlarının kayıtları BTK tarafından işletilen TRABİS üzerinde tutulur. Bu alan adlarını sorgulamak için ayrı bir siteye gitmenize gerek yoktur; R10.Net Whois aracı .tr, .com.tr, .net.tr, .org.tr ve diğer .tr uzantılarında doğrudan TRABİS'in whois sunucusunu kullanır.

1. Alan adını uzantısıyla birlikte yazın, ör. ornek.com.tr.
2. Sorgula düğmesine basın.
3. Raporda kayıt firması, kayıt ve bitiş tarihleri, alan adı sunucuları ve durum bilgisi görünür.

TRABİS'ten önce .tr alan adları ODTÜ bünyesindeki NIC.TR tarafından yönetiliyordu ve .com.tr gibi uzantılar için belge şartı vardı. TRABİS ile birlikte genel uzantılar belgesiz hale geldi, doğrudan .tr uzantısı kayda açıldı ve kayıtlar yetkili kayıt kuruluşları üzerinden yapılmaya başlandı. Kurumsal uzantılarda (.gov.tr, .edu.tr, .av.tr gibi) belge şartı devam ediyor. Bir .tr alan adını satın almak, yenilemek veya transfer etmek için TRABİS'e değil, BTK'dan yetki almış bir kayıt kuruluşuna başvurmanız gerekir.

Alan adı fiyatları uzantıya, kayıt firmasına ve işlemin türüne göre farklılık gösterir. Fiyat karşılaştırırken yalnızca ilk yıl ücretine bakmak yanıltıcı olabilir.

Satın almadan önce firmanın yenileme fiyatını, transfer koşullarını ve gizlilik hizmetinin ücretli olup olmadığını mutlaka kontrol edin. Uzun dönemli kayıt, hem kur dalgalanmasına hem de unutma riskine karşı koruma sağlar.

Alan adını satın almak, bir web sitesi veya kurumsal e-posta kurmanın ilk adımıdır. Kayıttan sonra yapılması gerekenler şöyle sıralanabilir:

1. Kayıt bilgilerini doğrulayın: Kayıt firması, e-posta adresinizi doğrulamanızı isteyebilir. Doğrulanmayan alan adları askıya alınabilir.
2. Güvenliği açın: Transfer kilidini, otomatik yenilemeyi ve kayıt firması hesabınızda iki adımlı doğrulamayı etkinleştirin.
3. DNS'i ayarlayın: Hosting firmanızın verdiği name server'ları tanımlayın veya A ve CNAME kayıtlarını girin. Değişikliğin yayılmasını DNS Yayılım Kontrolü ile izleyebilirsiniz.
4. E-posta kayıtlarını ekleyin: Kurumsal e-posta kullanacaksanız MX, SPF, DKIM ve DMARC kayıtlarını oluşturun.
5. SSL sertifikası kurun: Site yayına alınmadan önce HTTPS hazır olmalı.
6. Whois ile kontrol edin: Yeni name server'ların ve bitiş tarihinin doğru göründüğünü doğrulayın.
7. Search Console'a ekleyin: Site yayına alındığında alan adı mülkünü doğrulayın.

Yeni kayıt edilen genel uzantılı alan adları ICANN kuralları gereği genellikle 60 gün boyunca başka bir firmaya transfer edilemez.

RDAP (Registration Data Access Protocol), alan adı ve IP kayıt verilerine erişim için geliştirilmiş yeni nesil protokoldür. Klasik whois düz metin olarak yanıt verirken RDAP, verileri JSON biçiminde, standart alanlarla ve HTTPS üzerinden sunar.

ICANN, genel uzantılı alan adları için 28 Ocak 2025'ten itibaren kayıt firmalarının ve otoritelerin klasik whois hizmeti sunma zorunluluğunu kaldırdı ve RDAP'ı esas kaynak olarak belirledi. Buna rağmen birçok sunucu whois yanıtı vermeye devam ediyor ve ülke uzantılarının bir kısmı hâlâ yalnızca whois kullanıyor. Son kullanıcı için değişen bir şey yoktur: "whois sorgulama" ifadesi her iki protokolle yapılan kayıt sorgularını kapsamaya devam ediyor.

Kayıtlı bir alan adını almak istiyorsanız önce whois ile durumunu öğrenin. Bitiş tarihi ve durum kodu, hangi yolu izlemeniz gerektiğini belirler.

• Sahibiyle iletişime geçin: Whois'te iletişim bilgisi varsa doğrudan teklif verebilirsiniz. Bilgi gizliyse kayıt firmasının iletişim formunu veya sitedeki iletişim kanallarını kullanın.
• Satış platformlarına bakın: Satılık alan adları domain pazar yerlerinde ve webmaster forumlarının alan adı satış bölümlerinde listelenir.
• Güvenli ödeme yöntemi kullanın: Yüksek tutarlı satışlarda ödemeyi, transfer tamamlanana kadar bir aracı hizmette bekleten emanet (escrow) yöntemi tercih edin.
• Süresinin dolmasını takip edin: Bitiş tarihi yaklaşan ve yenilenmeyen alan adları kurtarma ve silinme aşamalarından sonra boşa çıkar. Bazı kayıt firmaları, alan adı boşa düştüğünde otomatik kayıt deneyen ön sipariş hizmeti sunar.
• Transfer sürecini doğru yönetin: Satıcıdan transfer kodu (EPP/auth kodu) alın, transfer kilidinin kaldırıldığını whois'ten kontrol edin ve transfer tamamlanınca kayıt bilgilerinizi güncelleyin.

Satın almadan önce alan adının geçmişte spam veya ceza almış olup olmadığını Google Ban Kontrolü ile incelemek de faydalıdır.

Alan adı transferi, bir alan adının yönetimini bir kayıt firmasından diğerine taşıma işlemidir. Genel uzantılarda süreç genellikle şu adımlardan oluşur:

1. Uygunluğu kontrol edin: Alan adının kaydı veya son transferi üzerinden genellikle 60 gün geçmiş olmalıdır. Süresi dolmuş veya askıdaki alan adları transfer edilemeyebilir.
2. Transfer kilidini kaldırın: Mevcut firmanın panelinden kilidi açın ve whois'te clientTransferProhibited kodunun kalktığını doğrulayın.
3. Transfer kodunu alın: EPP veya auth kodu olarak da bilinen bu şifreyi mevcut firmadan talep edin.
4. Gizlilik hizmetini kontrol edin: Bazı firmalarda transfer onay e-postasının ulaşması için gizliliğin geçici olarak kapatılması gerekebilir.
5. Yeni firmada transferi başlatın: Alan adını ve kodu girip ödemeyi yapın; genel uzantılarda transfer ücreti çoğunlukla bir yıllık yenilemeyi kapsar.
6. Onayı verin: Gelen onay e-postalarını yanıtlayın. Süreç genellikle birkaç gün sürer.
7. Sonucu doğrulayın: Whois'te yeni kayıt firmasının ve doğru name server'ların göründüğünü kontrol edin.

Transfer sırasında DNS kayıtları değişmediği sürece site ve e-posta çalışmaya devam eder. .tr alan adlarında transfer, yetkili kayıt kuruluşları arasında TRABİS kurallarına göre yapılır.